31, మార్చి 2026, మంగళవారం

CONCEPT భావన : P2తెలుగు సాహిత్యం యుగ విభజన

CONCEPT భావన : P2తెలుగు సాహిత్యం యుగ విభజన: తెలుగు సాహిత్యం యుగ విభజన తెలుగు సాహిత్యాన్ని అధ్యయన సౌలభ్యం కోసం పండితులు అనేక యుగాలుగా విభజించారు. ఈ విభజనలో కొందరు పరిశోధకులు కవుల ...

CONCEPT భావన : ఆటవెలది ఛందస్సు

CONCEPT భావన : ఆటవెలది ఛందస్సు: ఆటవెలది ఛందస్సు (Ataveladi Chandassu) ఆ. ఇనగణ త్రయంబు నింద్ర ద్వయంబును హంస పంచకంబు ఆటవెలది. ✨ సులభమైన నిర్మాణం – లోతైన భావం...

తెలుగు నేర్చుకోవడం – Teaching Methods with Examples

1️⃣ అక్షరాల పద్ధతి
👉 అ, ఆ, ఇ… / క, ఖ, గ…
👉 ఉదాహరణ: "అ + మ్మ = అమ్మ"

2️⃣ శబ్ద పద్ధతి
👉 క = "క" శబ్దం, మ = "మ"
👉 ఉదాహరణ: క + మ = కమ

3️⃣ పద పద్ధతి
👉 అమ్మ, నాన్న, పుస్తకం
👉 ఉదాహరణ: "అమ్మ" → తర్వాత అక్షరాలు విడదీయడం

4️⃣ వాక్య పద్ధతి
👉 నేను పాఠశాలకు వెళ్తాను
👉 ఉదాహరణ: "నేను పుస్తకం చదువుతున్నాను"

5️⃣ కథల పద్ధతి
👉 చిన్న కథలు చెప్పడం
👉 ఉదాహరణ: "ఒక పిల్లి, ఒక ఎలుక కథ"

6️⃣ చిత్రాల పద్ధతి
👉 🍎 = ఆపిల్
👉 🐄 = ఆవు

7️⃣ ఆటల పద్ధతి
👉 పదాల ఆటలు, క్విజ్‌లు
👉 ఉదాహరణ: "ఈ అక్షరంతో పదం చెప్పు"

8️⃣ వినికిడి-మాట్లాడే పద్ధతి
👉 ముందుగా వినడం → తర్వాత మాట్లాడడం
👉 ఉదాహరణ: టీచర్ చెప్పిన పదం repeat చేయడం

9️⃣ వ్యాకరణ పద్ధతి
👉 కాలాలు నేర్పడం
👉 ఉదాహరణ: నేను తింటాను / తిన్నాను

🔟 మిశ్రమ పద్ధతి
👉 అన్ని పద్ధతులను కలిపి
👉 ఉదాహరణ: కథ + చిత్రం + వాక్యం

కృష్ణశాస్త్రి భావలహరి పద్యాలు

తెలుగు భావ కవిత్వానికి ప్రతీక అయిన కృష్ణశాస్త్రి గారి పద్యాలు భావాల సౌందర్యాన్ని అద్భుతంగా వ్యక్తం చేస్తాయి.

✦ స్వేచ్ఛ గీతం

క్రౌర్య కౌటిల్య కల్పిత కఠిన దాస్య
శృంఖలములు తమంతనె చెదరిపోవ
గగనతలము మార్మోగగ కంఠమెత్తి
జగమునిండ స్వేచ్ఛాగాన ఝరులనింతు

✦ ఆత్మవిశ్వాసం

నవ్విపోదురు గాక నాకేటి సిగ్గు
నా యిచ్చయేగాక నాకేటి వెరపు

✦ ధైర్యం

దిగిరాను దిగిరాను దివినుండి భువికి
నవ్వి పోదురు గాక నాకేటి సిగ్గు

✦ ప్రకృతి భావం

ఆకులో ఆకునై పూవులో పూవునై
కొమ్మలో కొమ్మనై నునులేత రెమ్మనై
ఈ యడవి దాగిపోనా

✦ సృజనాత్మక స్వేచ్ఛ

తిమిరలత తారకాకుసుమములఁ దాల్చఁ
గర్కశ శిలయు నవజీవ కళలఁ దేఱ
మ్రోడు మోక చివురులెత్తి మురువు సూప
జగమునిండ స్వేచ్ఛాగాన ఝరులనింతు

ప్రజాకవి వేమన – కాలం, వంశం, పరిశోధనలు

విభేదించిన గోవర్‌ వేమన్నను 12వ శతాబ్దానికి ఈడ్చుకుపోయాడు. బార్‌నెట్‌ కూడా మరీ విస్తూరంగా వేమన అనే వాడు ఒకడున్నాడా అని వితర్కించాడు.

దేశీయులలో రాయవరపు పూర్తయాచారి ఇచ్చిన కొండవీటి రాజుల వంశవృక్షాన్ని కొమర్రాజు లక్ష్మణరావుగారు ఖండించారు. కాబట్టి 14, 15 శతాబ్దాలలో వేమన లేడని తేలింది. పూర్తయాచారి కొండవీటి సంగతిని వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు సమర్థించారు.

వేమన రాజవంశంతో సంబంధంలేని రైతు కుటుంబానికి చెందినవాడని బండారు తమ్మయ్యగారు అభిప్రాయపడ్డారు. “సను” శబ్దానికే తృప్తికరమైన అర్థం చెప్పడం కుదరదు. కటార్లవల్లై వేమన మన వేమన కాడు. కాని మన వేమనకు కటార్లవల్లైతో సంబంధం లేకపోలేదు.

అవతారికలో స్తుతించబడిన వేమన మన వేమన కాడు. నందన సంవత్సర పద్యాన్ని నమ్మలేము. వేమన్న వాడిన పద్యాలలోని వాడుకలను బట్టి వేమన 1650 ప్రాంతంవాడని ఖండించడానికి వీలులేదు.

పద్యాలలోని చారిత్రక వ్యక్తులెవరూ స్పష్టమైన రేఖలతో, నిర్వివాదంగా వెలువడలేదు. దేశీయులు పేర్కొన్న కాలాలు ఈ విధంగా ఉన్నాయి:

వంగూరి సుబ్బారావు గారు – 1412-1480
శేషాది రమణ కవులు – 1460-1600
వేదం వెంకటకృష్ణ శర్మ గారు – 1565-1625
వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రి గారు – 1650
బండారు తమ్మయ్య గారు – 1652-1725
రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణశర్మ గారు – 1700

అబే దుబాయ్‌ చెప్పిన కాలానికీ, బ్రౌన్‌ చెప్పిన కాలానికీ, బండారు తమ్మయ్యగారు తేల్చిన కాలానికీ పెద్ద తేడా లేదు. వేటూరి ప్రభాకరశాస్త్రిగారి కాలానికి బండారు తమ్మయ్యగారి కాలానికి భేదం 60–70 సంవత్సరాలే.

అబే దుబాయ్‌తో ప్రారంభమై బండారు వారితో ముగిసిన 17వ శతాబ్దమే వేమన కాలంగా చెప్పదగినది. కచ్చితంగా చెప్పాలంటే వేమన కాలం 1650 ప్రాంతంగానే తేల్చవచ్చు. ప్రాచీన ప్రతులు కూడా దీనినే సమర్థిస్తున్నాయి.

వేమన రాయలసీమ ప్రాంతానికి చెందినవాడని నిర్ణయించవచ్చు.

కుడువ ముడువ లేక విడువ

నుడువు లేక నడ యాడు వాని

నడ పీనుగండ్రు

కందుకూరి వీరేశలింగం మరియు గురజాడ అప్పారావు – సమాజ సంస్కరణలో వారి పాత్ర

తెలుగు సాహిత్యం మరియు సమాజ అభివృద్ధి చరిత్రలో 19వ శతాబ్దం ఒక కీలక మలుపు. ఈ కాలంలో సమాజంలోని మూఢనమ్మకాలు, అసమానతలు మరియు అజ్ఞానాన్ని తొలగించడానికి ప్రముఖులు ముందుకు వచ్చారు. అందులో ముఖ్యంగా నిలిచిన వారు కందుకూరి వీరేశలింగం మరియు గురజాడ అప్పారావు. వీరు సాహిత్యం ద్వారా సమాజంలో చైతన్యం కలిగించారు.

కందుకూరి వీరేశలింగం – సంస్కరణల పితామహుడు

కందుకూరి వీరేశలింగం గారు ఆధునిక తెలుగు సమాజంలో సంస్కరణల పితామహుడిగా గుర్తింపు పొందారు. ఆయన బాల్యవివాహాలు, సతి వ్యవస్థ వంటి చెడు ఆచారాలకు వ్యతిరేకంగా పోరాడారు. ముఖ్యంగా విధవ వివాహాలను ప్రోత్సహించడం ద్వారా సమాజంలో గొప్ప మార్పుకు శ్రీకారం చుట్టారు.

ఆయన రచనలు సామాజిక చైతన్యానికి ప్రతిబింబంగా నిలిచాయి. "రాజశేఖర చరిత్ర", "బ్రహ్మవివాహం" వంటి రచనలు సమాజంలోని లోపాలను ఎత్తిచూపాయి. అదనంగా, స్త్రీ విద్యకు ఆయన చేసిన కృషి అమూల్యం.

గురజాడ అప్పారావు – సాహిత్య విప్లవకారుడు

గురజాడ అప్పారావు గారు తెలుగు సాహిత్యంలో ఒక నూతన మార్గాన్ని సృష్టించారు. ఆయన "కన్యాశుల్కం" నాటకం ద్వారా సమాజంలోని దురాచారాలను బహిర్గతం చేశారు. కన్యాశుల్కం అనే ఆచారాన్ని తీవ్రంగా విమర్శించారు.

ఆయన వ్యావహారిక భాషను ఉపయోగించడం ద్వారా రచనలు ప్రజలకు చేరువయ్యాయి. "దేశమంటే మట్టి కాదోయ్, దేశమంటే మనుషులోయ్" అనే ఆయన వాక్యం మానవతా విలువలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఇద్దరి మధ్య సామ్యాలు మరియు భేదాలు

ఇద్దరూ సమాజ సంస్కరణ కోసం కృషి చేశారు.
స్త్రీల స్థితిని మెరుగుపరచడానికి ప్రయత్నించారు.
వీరేశలింగం ప్రత్యక్షంగా ఉద్యమాలు నిర్వహించారు.
గురజాడ సాహిత్య రూపంలో మార్పును తీసుకువచ్చారు.
భాషలో గురజాడ వ్యావహారిక శైలిని ప్రవేశపెట్టారు.

ముగింపు

కందుకూరి వీరేశలింగం మరియు గురజాడ అప్పారావు తెలుగు సమాజాన్ని ఆధునిక దిశలో నడిపించిన మహనీయులు. వారి కృషి వల్లే సమాజంలో అనేక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. వారు చూపిన మార్గం ఇప్పటికీ మనకు ప్రేరణగా నిలుస్తోంది.

30, మార్చి 2026, సోమవారం

పరవస్తు చిన్నయ సూరి

పరవస్తు చిన్నయ సూరి | Telugu Scholar Chinnaya Suri

📚 జీవిత పరిచయం

పరవస్తు చిన్నయ సూరి (1809–1861) తెలుగు రచయిత, పండితుడు. తెలుగు వ్యాకరణానికి విశేష సేవలు చేసిన ప్రముఖులలో ఒకరు.

📖 ప్రముఖ రచనలు

బాలవ్యాకరణం
నీతిచంద్రిక
ఆంధ్రధాతుమాల

🌟 విశేషాలు

    పద్యమునకు నన్నయ, గద్యమునకు చిన్నయ అనే లోకోక్తి ప్రసిద్ధి.
  

భాషా సేవలో గొప్ప కృషి చేశారు
ఆంధ్రశబ్దశాసనము, ఆంధ్రనిఘంటువు రచన ప్రారంభించారు (పూర్తి కాలేదు)
మద్రాసు పచ్చయప్ప కళాశాలలో తెలుగు పండితుడిగా పనిచేశారు

🤝 ప్రోత్సాహకులు

బ్రౌను దొర
గాజుల లక్ష్మీనరసింహశ్రేష్ఠి
జస్టిస్ రంగనాథశాస్త్రి
కుమారస్వామిశాస్త్రి

🎓 శిష్యులు

బహుజనపల్లి సీతారామాచార్యులు
పంచాంగము తేవప్పెరుమాళ్ళయ్య

అష్టదిగ్గజాలు

తెలుగు ప్రబంధ కవులు | Prabandha Kavulu in Telugu

📜 ప్రముఖ ప్రబంధ కవులు

1. అల్లసాని పెద్దన

ఆంధ్ర కవితా పితామహుడు. రచన: మనుచరిత్రము

2. నంది తిమ్మన

రచన: పారిజాతాపహరణము

3. మాదయ్యగారి మల్లన

రచన: రాజశేఖర చరిత్రము

4. ధూర్జటి

రచన: శ్రీకాళహస్తీశ్వర మహత్యము

5. అయ్యలరాజు రామభద్రుడు

రచన: రామాభ్యుదయం

6. పింగళి సూరన

రచనలు: కాళాపూర్ణోదయం, రఘువీర చరిత్రము

7. రామరాజ భూషణుడు

రచన: వాసుచరిత్రము

8. తెనాలి రామకృష్ణ

రచన: పాండురంగ మహత్యము

🏛️ ముఖ్య విశేషాలు

అష్టదిగ్గజాలు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి
రాజసభలో కవులు
పౌరాణిక కథలను కవిత రూపంలో రచించారు

Balala katalu

తెలుగు కథలు

1. స్వయం శక్తి

ఒక చిన్న గ్రామంలో రాము అనే బాలుడు ఉండేవాడు. అతను చాలా మంచివాడు కానీ ఎప్పుడూ ఇతరుల మీద ఆధారపడేవాడు. ఒక రోజు అతని తండ్రి, “నువ్వు స్వయంగా పనులు చేసుకోవడం నేర్చుకోాలి” అని చెప్పాడు. కానీ రాము పట్టించుకోలేదు. ఒకసారి అతను అడవిలోకి వెళ్లాడు. అక్కడ ఒక పక్షి గూటిని కడుతూ చాలా కష్టపడుతున్నది. మరో పక్షి మాత్రం ఏమీ చేయకుండా కూర్చుంది. కొంతసేపటికి గాలి బలంగా వీచింది. కష్టపడి గూటి కట్టిన పక్షి సురక్షితంగా ఉంది. కానీ ఏమీ చేయని పక్షి ఇబ్బంది పడింది. ఇది చూసిన రాము తన తప్పు తెలుసుకున్నాడు. “మన పనులు మనమే చేసుకోవాలి” అని నిర్ణయించుకున్నాడు. ఆ రోజు నుంచి రాము కష్టపడి పని చేయడం మొదలుపెట్టాడు.

📌 మన శక్తిని ఉపయోగించి కష్టపడితేనే జీవితం లో విజయము సాధ్యమవుతుంది.

2. పులి - బాటసారి కథ

ఒక చెరువు గట్టున ఒక ముసలి పులి ఉండేది. ఒక రోజు అది బాటసారిని చూసి బంగారు కడియం ఇస్తానని మోసం చేసింది. బాటసారి మొదట భయపడ్డాడు. కానీ బంగారం ఆశతో పులి మాట నమ్మాడు. పులి చెప్పినట్టు చెరువులోకి దిగాడు. అక్కడ బురదలో ఇరుక్కుపోయి బయటకు రాలేక సహాయం కోసం అరవసాగాడు. అప్పుడు పులి వచ్చి అతన్ని చంపింది. దురాశ వల్ల బాటసారి తన ప్రాణాన్ని కోల్పోయాడు.

📌 దురాశ మనిషిని నాశనం చేస్తుంది.

తెలుగు భాష ప్రాజెక్ట్

తెలుగు ప్రాజెక్ట్

తెలుగు భాష ప్రాజెక్ట్

అచ్చులు 16

అ ఆ ఇ ఈ ఉ ఊ ఋ ౠ ఎ ఏ ఐ ఒ ఓ ఔ అం అః

హల్లులు 36

క ఖ గ ఘ ఙ
చ ఛ జ ఝ ఞ
ట ఠ డ ఢ ణ
త థ ద ధ న
ప ఫ బ భ మ
య ర ల వ శ ష స హ ళ క్ష ఱ total 52

గుణింతాలు

క కా కి కీ కు కూ కృ కె కే కై కొ కో కౌ కం కః

వత్తులు (పూర్తి జాబితా)

క్ → క్క

గ్ → గ్గ

చ్ → చ్చ

జ్ → జ్జ

ట్ → ట్ట

డ్ → డ్డ

న్ → న్న

త్ → త్త

ద్ → ద్ద

న్ → న్న

ప్ → ప్ప

బ్ → బ్బ

మ్ → మ్మ

య్ → య్య

ర్ → ర్ర

ల్ → ల్ల

వ్ → వ్వ

స్ → స్స

శ్ → శ్శ

ష్ → ష్ష

హ్ → హ్హ

ళ్ → ళ్ళ

క్ష్ → క్ష

ఱ్ → ఱ్ఱ

మొత్తం వత్తులు

సుమారు 36+

Telugu కథా చరిత్రన

కథ మేరంగి సంస్థానానికి చెందిన ఆచంట వేంకట సాంఖ్యాయనశర్మ (1864-1933) రాసిన "లలిత" (1903) అని ఒక అభిప్రాయం ఉంది. డా. భార్గవీరావు సంకలనం చేసిన "నూరేళ్ళ పంట"లో భండారు అచ్చమాంబ (1874-1904) రాసిన "స్త్రీవిద్య" మొదటి కథగా ముందుకు వచ్చింది. అలాగే మాడపాటి హనుమంతరావు (1885-1970) కథలు "మల్లికా గుచ్ఛము" పేరిట 1915లో ప్రచురితమయ్యాయి. కాని తెలుగు కథకు ఆద్యుడు గురజాడ అప్పారావు (1862-1915). గురజాడ వ్రాసినవి ఐదు కథలు, ఒక నవలకి స్కెచ్. శిల్పరీత్యా సన్నివేశ ప్రధానంగా "దిద్దుబాటు" అనే కథ, మౌఖిక సంప్రదాయ కథన రీతిలో "మీ పేరేమిటి" అనే కథ ఉన్నాయి. ఇవి రెండూ ఒకే సంవత్సరంలో ప్రచురణకు వచ్చినందున ఈ రెంటినీ మొదటి కథలుగా గుర్తించవచ్చును.[3]

h1ఈ శతాబ్దపు కథా చరిత్రను మూడు దశలుగా విభజించవచ్చును.

1880-1930 మధ్యకాలం

ఈ ప్రారంభదశలో కథకులు ప్రధానంగా సంస్కరణవాదులు. మహిళలకు సంబంధించిన అనేక సమస్యలు, మధ్యతరగతి కుటుంబాల ఆర్థిక పరిస్థితుల చిత్రణ మొదలైన విషయాల దృష్టి సారించింది. కథలోని వాతావరణం మధ్యతరగతి సంస్కృతి, సంప్రదాయాలతో నిండివుంటుంది. ఈ దశలో వేలూరి శివరామశాస్త్రి, శ్రీపాద సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి, చింతా దీక్షితులు, చలం, మునిమాణిక్యం, మొక్కపాటి నరసింహశాస్త్రి, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ, అడవి బాపిరాజు, భమిడిపాటి కామేశ్వరరావు, మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి వంటి రచయితలు ప్రముఖులు. వాడుక భాష కథల భాష అయింది.

1930-1970 మధ్యకాలం

ఈ దశ తెలుగు కథకు మహర్దశ అని చెప్పవచ్చును. ఈ రెండవదశలో అభ్యుదయవాదులు, తాత్వికులు, కళాప్రియులు కథకులుగా కనిపిస్తారు. అక్రమాలతో రాజీపడలేని అభ్యుదయ దృక్పథంగల యువకులు కథారచయితలుగా ప్రజాజీవితానికి సన్నిహితులయ్యారు. వాస్తవికతకు భంగం కలగకుండా జీవితసత్యాన్ని నిరూపిస్తూ కథాశిల్పాన్ని పోషించడం వీరి లక్ష్యం. పండితులు, పరిశోధకులు, కళాకారులవంటివారు కథారంగం నుంచి నిష్క్రమించారు. పూర్తిగా మాండలిక శైలిలో కథలు రాయడం ఈ దశలో మొదలైంది. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు, గోపీచంద్, పాలగుమ్మి పద్మరాజు, బలివాడ కాంతారావు, బుచ్చిబాబు, మధురాంతకం రాజారాం, కొమ్మూరి వేణుగోపాలరావు, శీలా వీర్రాజు, మంజుశ్రీ, హితశ్రీ, వాకాటి పాండురంగారావు, ముళ్ళపూడి వెంకటరమణ మొదలైనవారు కథాక్షేత్రంలో బంగారు పంటలు పండించారు. ఉత్తరాంధ్ర కథకత్రయం చాసో, రావిశాస్త్రి, కాళీపట్నం రామారావు ఈ దశలో కథారచనకు ఈ దశలో దిక్సూచులుగా నిలబడ్డారు.

ఈ దశ చివరభాగంలో మహిళా రచయితలు తెలుగు కథకు ప్రతిష్ఠతెచ్చారు. వీరిలో రంగనాయకమ్మ, కోడూరి కౌసల్యాదేవి, లత, యద్దనపూడి సులోచనారాణి, రామలక్ష్మి, భానుమతి, మాలతీ చందూర్ వంటి వారెందరో మంచి కథలు రాశారు.

1970 తర్వాతకాలం

మూడవదశలో విప్లవవాదం తత్సంబంధ అంశాలు ప్రధాన లక్షణాలు. విప్లవ రచయితల సంఘం (విరసం) ఆవిర్భావం దీనికి దోహదం చేసింది. కొండగాలి, ఇప్పుడు వీస్తున్న గాలి, కొలిమంటుకొంది వంటి కథా సంపుటాలు ఈ భావజాలాన్ని వ్యాప్తిచేశాయి. శ్రీకాకుళ పోరాటంతో రాజుకున్న ఈ నిప్పు తెలంగాణాకు వ్యాపించి అల్లం రాజయ్య, కాలువ మల్లయ్య వంటి కథకులెందరో ఈ దిశలో రచనలు చేశారు. రాయలసీమ కథ ముందంజవేసింది. దళితవాదులు, స్త్రీవాదులు, మైనారిటీవాదులూ తమ కలంపోరుకు కథను ఆయుధంగా ఎంచుకున్నారు.

మహిళా రచయితలలో ముదిగంటి సుజాతారెడ్డి, ఓల్గా, కుప్పిలి పద్మ వంటి వారు పోరాటపటిమ కలిగిన రచనలు చేస్తున్నారు. చాగంటి తులసి వంటివారు హిందీ, ఒరియా భాషల నుండి అనువాదాలు చేస్తున్నారు.

జ్ఞానపీఠ్ తెలుగు అవార్డు గ్రహీతలు

జ్ఞానపీఠ్ తెలుగు అవార్డు గ్రహీతలు (Jnanpith Award Telugu Winners):

Viswanatha Satyanarayana (1970)

C. Narayana Reddy (1988)

Ravuri Bharadhwaja (2012)

భట్టిప్రోలు లిపి

భట్టిప్రోలు లిపిలో ఐదవ శిలామంజూషికపైని పాకృత శాసనములు (మధ్యవరుసలు మూతరాయిపై, చుట్టూవున్నది గిన్నెరాయిపై )

తెలుగు దక్షిణ భాషా కుటుంబములోని మూలద్రావిడము నుండి క్రీ. పూ. 5-4 శతాబ్దాలలోనే విడివడి ప్రత్యేక రూపురేఖలను సంతరించుకుందని పండితుల అభిప్రాయము. నేటి తెలుగు లిపికి 'మాతృక'గా పరిణామక్రమంలో మొదటిదిగా 'భట్టిప్రోలు లిపి' ని పేర్కొంటారు.[2][3] స్తూపంలో బుద్ధుని ధాతు అవశథష భాగాలను భద్రపరచారని భావించే శిలా మంజూషికల మీద ఈ లిపి వ్రాయబడింది. ఆ లిపి తెలుగు, ప్రాకృత లిపులకు ఆద్యమైనది కావచ్చును,.[4] భాషా పరిశోధకుల ఆభిప్రాయం ప్రకారం ఈ లిపి క్రీ.పూ.500 కాలంలో అభివృద్ధి అయింది. తరువాత దక్షిణాపధంలో క్రీ.పూ.300 నాటికి భట్టిప్రోలులో మనకు కనుపించే రూపం సంతరించుకొంది.[5][6]

శాసనాలలో దక్షిణ మౌర్యలిపికి చెందిన 23 అక్షరాలున్నాయి. "గ, శ" అనే అక్షరాలు మౌర్యలిపి లాగానే ఉన్నాయి. "భ, ద" అనే అక్షరాలు నేటి తెలుగు వర్ణాలకు దగ్గరగా ఉన్నాయి. "ఘ, జ, మ, ల, ష" అనే ఐదు అక్షరాలు చాల వైపరీత్యంతో కన్పిస్తున్నాయి. "గ, మ" అనే వర్ణములు మౌర్యుల లిపి కన్నా ప్రాచీన రూపంగా ఉన్నాయి. అశోకుని శాసనాలలో కన్పించని "ళ" ఇక్కడ ఉంది. వీటిని బట్టి చూస్తే ఈ శాసనాలు ఆశోకుని శాసనాలకన్నా ప్రాచీనమైనవని భావించవచ్చు.[7] భట్టిప్రోలు స్తూపంలో దొరికిన స్పటికపు బరిణెల మీదనున్న అక్షరాలలో కొన్ని అచ్చతెలుగు ఆనవాళ్ళు కనిపిస్తున్నవి. వాటిలో ఇప్పటి తెలుగు ‘ళ’ అక్షరం భట్టిప్రోలు అక్షరానికి పరిణామమే. అలాగే ద అనే అక్షరము. హల్లుల పైన ఉండే తలకట్టుకు మూలమైన గీత భట్టిప్రోలు శాసనం నాటి లిపిలో కనబడుతుంది.[1]